ارتفاع زدگی و نکاتی برای پیشگیری از آن

ارتفاع زدگی

264 بازدید ۱۵ دی ۱۳۹۵ کد : 5

ارتفاع زدگی و نکاتی برای پیشگیری از آن

ارتفاع‌زدگی یا کوه‌گرفتگی، عارضه‌ای است که بر اثر کاهش اکسیژن در ارتفاع به وجود می‌آید. اگر به کوه‌نوردی علاقه‌مند هستید، بد نیست در مورد این عارضه و روش‌هایی برای پیشگیری از آن، اطلاعاتی کسب کنید.

ارتفاع‌زدگی یا کوه‌گرفتگی، عارضه‌ای است که بر اثر کاهش اکسیژن در ارتفاع به وجود می‌آید. اگر به کوه‌نوردی علاقه‌مند هستید، بد نیست در مورد این عارضه و روش‌هایی برای پیشگیری از آن، اطلاعاتی کسب کنید.

زمانی که به ارتفاعات بالا سفر می‌کنید، مثلا شهرها و نواحی کوهستانی، تغییرات زیادی در محیط پیرامون شما اتفاق می‌افتد که بر جسم و سلامتی شما می‌توانند تاثیرگذار باشند. این تغییرات شامل سرما، رطوبت پایین، افزایش اشعه‌ی UV از خورشید، کاهش فشار هوا و کاهش غلظت اکسیژن است. هر کدام از این موارد می‌توانند مشکلاتی را برای سلامتی ما ایجاد کنند و مانع ادامه‌ی مسیر شوند.

ارتفاع‌زدگی یا کوه‌گرفتگی، واکنش بدن ما به فشار هوای کم و کاهش اکسیژن است که معمولا در ارتفاعات بیشتر از ۲۴۰۰ متر اتفاق می‌افتد. اگر تصمیم دارید برای یک برنامه‌ی کوه‌نوردی برنامه‌ریزی کنید یا به مناطقی سفر کنید که ارتفاع زیادی از سطح دریا دارند، باید قبل از شروع سفر در مورد این بیماری، علائم آن و روش‌هایی برای پیشگیری یا درمان آن یاد بگیرید.

این نکته را فراموش نکنید که حتی اگر در شهرهای کوهستانی و مرتفع زندگی می‌کنید، باز هم در ارتفاعات بالا شاهد تغییرات زیادی خواهید بود و ممکن است مبتلا به ارتفاع‌زدگی شوید. به خصوص اینکه هنگام فعالیت ورزشی، میزان اکسیژن مورد نیاز بدن هم افزایش پیدا می‌کند. این بیماری بیشتر در ارتفاعات بالای ۲۴۰۰ متر مشاهده می‌شود، ولی ممکن است کسی در ارتفاعات پایین‌تر مثلا ۱۵۰۰ متری از سطح دریا هم دچار مشکل شود.

علائم رایج ارتفاع‌زدگی که می‌تواند هر کسی را با هر سطح از آمادگی بدنی، درگیر کند شامل موارد زیر است:

این بیماری بیشتر در ارتفاعات بالای ۲۴۰۰ متر مشاهده می‌شود، ولی ممکن است کسی در ارتفاعات پایین‌تر مثلا ۱۵۰۰ متری از سطح دریا هم دچار مشکل شود.

  • سردرد
  • سرگیجه
  • بی‌اشتهایی
  • حالت تهوع و استفراغ
  • خستگی و از دست دادن انرژی
  • بی‌خوابی

تشخیص علائم

قبل از هر چیز باید انواع ارتفاع‌زدگی را بشناسید. بیماری ارتفاع، سه نوع مختلف دارد: کوه‌زدگی یا کوه‌گرفتگی (acute mountain sickness)، ادم مغزی (HACE) و ادم ریه در ارتفاعات (HAPE).

این عارضه یک بیماری رایج در برخی از نقاط مرتفع دنیا است. ۲۵ درصد از مسافران ارتفاعات بالای ۲۴۰۰ متر در کلرادو، ۵۰ درصد از مسافران هیمالیا و ۸۵ درصد از کسانی که به نواحی اطراف کوه اورست سفر می‌کنند، با این مشکل مواجه می‌شوند. کوه‌زدگی علائم متعددی دارد.

این علائم شامل سردرد از ۲ تا ۱۲ ساعت حضور در ارتفاع جدید، اختلالات خواب، سرگیجه، خستگی، از دست دادن هوشیاری، افزایش ضربان قلب، تنگی نفس در هنگام حرکت و حالت تهوع و استفراغ است.

ادم مغزی در ارتفاعات بالا، پیشرفت کوه‌زدگی است و در ابتدا با علائم کوه‌زدگی خود را نشان می‌دهد. با شدت یافتن شرایط، علائم دیگری آشکار می‌شوند؛ علائمی نظیر آتاکسی (ناهماهنگی یا بی نظمی حرکات عضلات)، تلوتلو خوردن یا مورب راه رفتن، خواب‌آلودگی، گیجی، تغییر در گفتار، حافظه و افکار. در صورت شدت یافتن این علائم ممکن است فرد هوشیاری خود را از دست بدهد و به کما برود. بر خلاف کوه‌زدگی، ادم مغزی بسیار نادر است و یک تا ۴ درصد افراد را درگیر می‌کند.

ادم ریوی در ارتفاعات بالا، به دنبال پیشرفت کوه‌زدگی و ادم مغزی ایجاد می‌شود بنابراین علائم هر دو را دارد. البته ممکن است به تنهایی هم اتفاق بیافتد که علائمی نظیر تنگی نفس، احساس فشار و درد در قفسه سینه، خس خس سینه هنگام بازدم، افزایش تنفس و ضربان قلب، ضعف و سرفه دارد.

ممکن است فرد دچار تغییرات فیزیکی از جمله سیانوز شود. سیانوز یا رنج کبود، کبود شدن دهان یا انگشت‌ها است. ادم ریوی هم مانند ادم مغزی، به ندرت اتفاق می‌افتد و درصد مبتلایان به آن یک تا ۴ درصد است.

 تشخیص و درمان بیماری ارتفاع‌زدگی بر عهده‌ی پزشک است. اما کوهنوردان هم می‌توانند با رعایت چند نکته، تا حدودی از بروز علائم بیماری و مشکلات ناشی از افزایش ارتفاع، پیشگیری کنند.

این نکته را در نظر بگیرید که حتی اگر شما با رعایت نکاتی بخواهید از بروز بیماری ارتفاع‌زدگی پیشگیری کنید، باز هم ممکن است به آن دچار شوید. اگر چنین شرایطی پیش آمد، باید مراقب باشید که آن را تشدید نکنید.

اگر دچار کوه‌زدگی شدید، ۱۲ ساعت صبر کنید تا علائم بهبود پیدا کنند. اگر تا ۱۲ ساعت علائم بهبود پیدا نکردند، ارتفاع خود را ۳۰۰ متر کاهش دهید. اگر علائمتان شدیدتر هستند، در کمتر از ۱۲ ساعت به کاهش ارتفاع اقدام کنید.

اگر امکان پایین رفتن برای شما وجود ندارد، درمان با اکسیژن در صورت در دسترس بودن، می‌تواند در چند ساعت علائم را بهبود ببخشد.

اگر علائم ادم مغزی یا ریوی را مشاهده کردید، سعی کنید با کمترین تقلای ممکن، ارتفاع خود را فورا کاهش دهید. تقلای بیشتر ممکن است علائم شما را تشدید کند. متناوبا علائم را برای اطلاع از بهبود آنها، ارزیابی کنید.

اگر پایین رفتن و کم کردن ارتفاع به دلیل شرایط جوی یا موارد دیگر، امکان‌پذیر نیست، از ماسک و کپسول اکسیژن استفاده کنید. همچنین می‌توانید از محفظه‌های پرفشار سیار استفاده کنید. اگر این امکانات را در اختیار دارید و علائم شما شدید نیستند و بدن شما به درمان‌ها پاسخ داد، نیازی به کم کردن ارتفاع نیست.

این تجهیزات سبک‌وزن معمولا در اختیار گروه‌های امداد و نجات و ایستگاه‌های امداد وجود دارند. اگر تلفن در اختیار دارید و امکان برقراری ارتباط برای شما وجود دارد، تیم‌های امداد و نجات را خبر کنید و موقعیت خود را به آنها اطلاع دهید و منتظر رسیدن آنها بمانید.

اگر پایین رفتن و کم کردن ارتفاع به دلیل شرایط جوی یا موارد دیگر، امکان‌پذیر نیست، از ماسک و کپسول اکسیژن استفاده کنید.

داروهای اضطراری را مصرف کنید. داروهایی وجود دارند که در شرایط اضطراری توسط پزشک تحویز می‌شوند. برای درمان کوه‌زدگی حاد، ممکن است پزشک داروهایی مانند استازولامید یا دگزامتازون تجویز کند. برای درمان ادم مغزی، دگزامتازون تجویز می‌شود که باید قرص‌ها را فورا مصرف کنید.

تشخیص و درمان بیماری ارتفاع‌زدگی بر عهده‌ی پزشک است. اما کوهنوردان هم می‌توانند با رعایت چند نکته، تا حدودی از بروز علائم بیماری و مشکلات ناشی از افزایش ارتفاع، پیشگیری کنند.

بیماری ارتفاع یا ارتفاع‌زدگی ناشی از کاهش میزان اکسیژن هوا در ارتفاعات بالا است. این عارضه اغلب افرادی را که در ارتفاعات پایین زندگی می‌کنند و به ارتفاعات ۲۵۰۰ متر و بالاتر سفر می‌کنند، گرفتار می‌کند.

با رعایت این نکات می‌توانید تا حدی از بروز این مشکل پیشگیری کنید:

به آرامی بالا بروید و ارتفاع را افزایش دهید. اگر قصد دارید به مناطق مرتفع سفر کنید، باید این افزایش ارتفاع را به آرامی انجام دهید. بدن انسان به ۳ تا ۵ روز زمان نیاز دارد تا با شرایط ارتفاعات بالای ۲۵۰۰ متر تطبیق پیدا کند. اگر به جایی سفر می‌کنید که علائم نشان‌دهنده‌ی ارتفاع ندارد، ارتفاع‌سنج تهیه کنید یا از ساعت‌هایی استفاده کنید که این قابلیت را دارند. این وسایل را می‌توانید از فروشگاه‌های لوازم کوه‌نوردی بخرید.

در یک روز بیش از ۲۷۰۰ متر بالا نروید. به ازای هر ۱۰۰۰ متر افزایش ارتفاع، یک روز را برای تطبیق بدن در نظر بگیرید.

اگر قصد دارید به مناطق مرتفع سفر کنید، باید این افزایش ارتفاع را به آرامی انجام دهید. بدن انسان به سه تا ۵ روز زمان نیاز دارد تا با شرایط ارتفاعات بالای ۲۵۰۰ متر تطبیق پیدا کند.

استراحت کنید. یکی دیگر از شیوه‌های مبارزه با ارتفاع‌زدگی استراحت کردن است. سفرهای داخلی و خارجی به تنهایی می‌توانند الگوی خواب فرد را به هم بریزند. این اختلال در خواب می‌تواند به خستگی و کمبود آب بدن منجر شود که احتمال ابتلا به ارتفاع‌زدگی را افزایش می‌دهند.

قبل از شروع صعود، یک یا دو روز زمان برای استراحت و عادت کردن به شرایط جدید برنامه‌ریزی کنید. در این مدت الگوی خواب شما هم اصلاح خواهد شد. به خصوص اگر در سفر خارجی هستید.

داروهای پیشگیرانه مصرف کنید. قبل از شروع سفر به ارتفاعات بالا با پزشک خود مشورت کنید. درباره‌ی سوابق پزشکی و سفر خود به پزشک اطلاع بدهید. در صورتی که حساسیت نداشته باشید، پزشک داروی استازولامید تجویز خواهد کرد.

این دارو یکی از داروهای تایید شده توسط سازمان غذا و داروی آمریکا است که برای پیشگیری و درمان کوه‌گرفتگی تجویز می‌شود.

تست گلبول قرمز بدهید. قبل از شروع سفر بهتر است از پزشکتان وقت بگیرید و آزمایش خون بدهید. اگر مبتلا به کم‌خونی باشید، باید این مشکل را پیش از سفرتان حل کنید. این مسئله برای سلامتی شما بسیار حائز اهمیت است. چرا که این گلبول‌های قرمز خون هستند که وظیفه‌ی اکسیژن‌ رسانی به اندام‌های بدن را برعهده دارند.

عوامل زیادی سبب کم‌خونی می‌شوند که یکی از آنها کمبود آهن است. کمبود ویتامین بی هم ممکن است به کم‌خونی منجر شود. در صورتی که چنین مشکلی داشتید، پزشک مکمل‌های ویتامین بی و آهن تجویز می‌کند.

مقدار زیادی آب بنوشید. کاهش آب بدن، توانایی بدن شما برای سازگاری با ارتفاعات بالا را کاهش می‌دهد. روزانه ۲ تا ۳ لیتر آب بنوشید. این رویه را از روز قبل از سفر شروع کنید. هنگام صعود، چند لیتر آب بیشتر همراه ببرید.

از خوردن نوشیدنی‌های الکلی به خصوص در ۴۸ ساعت اول، اکیدا خودداری کنید. الکل میزان تنفس و فعالیت بدنی شما را کاهش می‌دهد و سبب کاهش آب بدن می‌شود.

از خوردن محصولات کافئین‌دار هم اجتناب کنید. نوشابه‌های انرژی‌زا و نوشیدنی‌های گازدار مصرف نکنید. کافئین به کم شدن آب بدن و عضلات منجر می‌شود.

غذای مناسب بخورید. برخی مواد غذایی هستند که باید برای آماده‌سازی بدن و پیشگیری از ارتفاع‌زدگی مصرف کنید. تحقیقات نشان داده است که رژیم‌های غذایی پر کربوهیدرات به کاهش علائم ارتفاع‌زدگی کمک می‌کنند و موجب بهبود عملکرد بدن می‌شوند. کربوهیدرات‌ها می‌توانند تعادل انرژی در بدن را بهبود ببخشند. در دوره‌ی سازگاری و قبل از آن، رژیم غذایی پرکربوهیدرات را دنبال کنید. این رژیم شامل انواع پاستا، نان، میوه‌ها و غذاهایی بر پایه‌ی سیب‌زمینی هستند.

یکی دیگر از مواد غذایی مفید برای سازگاری بدن با ارتفاع، مواد غذایی غنی از پتاسیم هستند. کلم بروکلی، موز، آووکادو، طالبی، کرفس، انواع سبزیجات، سبوس، شکلات، خرما، میوه‌های خشک، سیب‌زمینی و گوجه را در رژیم غذایی خود بگنجانید.

از مصرف بیش از اندازه‌ی نمک هم خودداری کنید. مصرف بیش از حد نمک به از دست رفتن آب بافت‌های بدن منجر می‌شود.

مقدار زیادی آب بنوشید. کاهش آب بدن، توانایی بدن شما برای سازگاری با ارتفاعات بالا را کاهش می‌دهد.

همیشه با یک یا چند نفر همراه به ارتفاعات سفر کنید. به خصوص اگر بار اولتان است یا سابقه‌ی ارتفاع‌زدگی دارید. در این صورت اگر برای هر یک از شما مشکلی پیش بیاید دیگران می‌توانند با انتقال فرد به ارتفاعات پایین‌تر به بهبود علائم بیماری کمک کنند. در شرایط حادتر هم همراهان می‌توانند گروه‌های امداد و نجات را خبر کنند.

علاوه بر ارتفاع‌زدگی ممکن است مشکلات دیگری هم در ارتفاعات برای شما پیش بیاید. یکی از آنها، آفتاب‌سوختگی است.

شاید تا به حال تجربه کرده باشید که در ارتفاعات، آسمان آبی‌تر از همیشه به نظر می‌رسد. این به دلیل کم شدن بخار آب موجود در هوا است. اما در این ارتفاع این نکته را هم مد نظر داشته باشید که حفاظت از شما در برابر تابش آفتاب، ۲۵ درصد کاهش پیدا می‌کند. بنابراین باید استفاده از ضدآفتاب با SPF 30 به بالا به مقدار کافی را فراموش نکنید. استفاده از عینک آفتابی و بالم لب هم برای حفاظت از چشم و لب‌های شما در مقابل تابش آفتاب، ضروری هستند.

نوسان آب و هوا را در نظر بگیرید. روزهای گرم و شب‌های سرد در انتظار شما هستند. بنابراین از قبل به فکر پوشش اضافه باشید.

منبع : wikihow, snow